Ватандың ышаныслы ҡалҡандары

Башҡортостандың баш ҡалаһында МХО ветерандары ассоциацияһының ике көнлөк Бөтә Рәсәй йыйылыштары үтте. Сараға бөтә илдән 200-гә яҡын ҡатнашыусы - ассоциацияның төбәк бүлексәләре етәкселәре һәм вәкилдәре йыйылды. Форум барышында делегаттар иң яҡшы тәжрибәләр менән таныштырҙы һәм хәрби хеҙмәткәрҙәрҙе һәм ветерандарҙы йәмәғәт эшмәкәрлегенә йәлеп итеү мәсьәләләрен тикшерҙе.  

 Хеҙмәтегеҙ өсөн оло хөрмәт

 Төбәк етәксеһе Радий Хәбиров ойоштороусыларға йыйылыш үткәреү өсөн Өфөнө һайлауҙарына рәхмәт белдерҙе:

— Һеҙгә хеҙмәтегеҙ һәм Ватандә һаҡлауығыҙ өсөн тәрән ихтирам белдерәм. Республика форумдың һөҙөмтәле эшләүе өсөн кәрәкле шарттар булдырыу өсөн бар көсөн һалды. Өфө МХО-ла ҡатнашыусыларға ярҙам итеү үҙәктәре селтәрен әүҙем үҫтереү арҡаһында уңайлы майҙансыҡҡа әйләнде. Бөгөнгө көндә Башҡортостанда тиҫтәләрсә мең кеше махсус хәрби операцияла ҡатнаша. Өс меңгә яҡын кеше фронттан ҡайтты - уларҙың 76 проценты эшкә урынлаштырылған, 80 проценты диспансеризация үткән. Беҙ алда беҙҙе һуғыш һынауҙарын үткән күптәр көтә икәнен аңлайбыҙ. Төбәк власының уларға һәр яҡлап ярҙам күрһәтеү өсөн вәкәләттәре һәм ресурстары бар. Әммә һеҙҙең ярҙамһыҙ хәл итә алмаҫлыҡ мәсьәләләр бар. Ветерандарҙың күңелендәге кисерештәрҙең тәрәнлеген иң яҡшыһы хәрби иптәштәре аңлай.

Сәләмләү һүҙе менән Волга буйы федераль округы буйынса Рәсәй Президентының тулы хоҡуҡлы вәкиле урынбаҫары Александр Тихонов мөрәжәғәт итте:

- Башҡортостан етәкселегенә сараны юғары кимәлдә ойошторғандары өсөн рәхмәт белдерәм. Волга буйы федераль округы төбәктәрендә Ассоциацияның 4 800-ҙән ашыу кешене берләштергән бүлексәләре эшләй. Ветерандар МХО геройҙарына арналған мәктәп музейҙары ойоштора, хәбәрһеҙ юғалғандарҙы эҙләүҙә ҡатнаша, фронт зоналарында гуманитар миссиялар ойоштора, инвалид ветерандар өсөн спорт коллективтары ойоштора һәм йәштәргә хәрби-патриотик тәрбиә бирә. Башҡортостанда төҙөлгән үҙ-ара эш итеү моделе өлгөлө: Ассоциацияның төбәк бүлексәһе етәксеһе бер үк ваҡытта республика Башлығы ярҙамсыһы булып тора, власть структураһына индерелгән һәм ҡарарҙарҙың ҡайҙа һәм нисек ҡабул ителеүен аңлай. Был һөҙөмтәле эшләү өсөн бик мөһим.

 Замана саҡырыуҙары

Йыйылышта үҫеп килгән быуын араһында терроризмға һәм экстремизмға ҡаршы тороу мәсьәләләренә айырыуса иғтибар бүленә. Һуңғы ике аҙна эсендә Өфөлә бәлиғ булмағандар ҡатнашлығында ике осраҡ теркәлде - 3 февралдә туғыҙынсы класс уҡыусыһы пневматик ҡоралдан атыу асты, ә 7 февралдә 15 йәшлек үҫмер Башҡорт дәүләт медицина университеты ятағында бысаҡ менән һөжүм итте. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бындай осраҡтар илдең башҡа төбәктәрендә лә теркәлә.

Бындай күренештәрҙең сәбәптәрен РАНХиГС-тың Владимир филиалының социаль сәйәсәт факультеты белгесе Алла Ивановна Быба анализлай, ул йыйылышта ҡатнашыусылар алдында доклад менән сығыш яһай.

Спикер билдәләүенсә, бөгөнгө ысынбарлыҡ йәштәр экстремизмы проблемаһына айырым иғтибар талап итә. Уның һүҙҙәренсә, «дәүләттең стратегик маҡсаттарына өлгәшеү юлында үҫеп килгән быуынды нормаль социализациялауға ҡамасаулаған етди саҡырыуҙар барлыҡҡа килә». Террористик йүнәлештәге енәйәттәрҙең артыуы айырыуса хәүеф тыуҙыра: әгәр 2020 йылда РФ Енәйәт кодексының 205-се статьяһы буйынса (теракт) 15 эш теркәлһә, 2025 йылға был һан 266-ға тиклем арта.

Быба йәштәрҙе деструктив хәрәкәттәргә йәлеп итеү сәбәптәренә ентекле туҡталды:

ғаиләнең тәрбиәүи ролен кәметеү;

мәғариф системаһының үҫмерҙәргә тотороҡло әхлаҡи йүнәлеш бирә алмауы;

енәйәтселектең социаль базаһын формалаштырыусы берәҙәклек үҫеше; 

йәштәрҙең интернетта мәғлүмәтте тәнҡитле анализлау күнекмәләре булмауы.

Докладсы үҫмерҙәрҙе әүҙем йәлеп иткән хәүефле ойошмаларға айырыуса иғтибар бүлә.

МХО ветерандарының роле

«Һеҙҙең батырлыҡ - ул ябай һүҙ генә түгел. Был көндәлек ҡыйыулыҡ», — Алла Ивановна форумда ҡатнашыусыларға ошо һүҙҙәр менән мөрәжәғәт итте. Ул МХО ветерандарының йәштәр араһында уникаль абруйға эйә булыуын һәм Рәсәйҙең традицион рухи-әхлаҡи ҡиммәттәрен алып барыусы була алыуын һыҙыҡ өҫтөнә алды.

Спикер әйтеүенсә, иҫкәртеү эше «күңелһеҙ лекциялар һәм авторитар нәсихәттәр» нигеҙендә түгел, ә диалогта төҙөлөргә тейеш: «Йәштәргә ишетергә, тыңларға һәм уға һөйләшергә мөмкинлек бирергә кәрәк. Хатта берәй нәмәне дөрөҫ әйтмәһәләр ҙә. Беҙ ярҙам итеү, аңлатыу өсөн йәшәйбеҙ».

Быба иҫкәртеүҙең мөһим элементы тип яуаплылыҡ сараларын аңлатыуҙы атай: «Диверсия ваҡытында вербовкаланған үҫмерҙәргә:«Һиңә бер нәмә лә булмаясаҡ, һин бәләкәй», тип ышандыралар. Буласаҡ. Енәйәт эше бөтә ғүмере буйына оҙатып барасаҡ - абруйлы юғары уҡыу йорттарына юл ябыла, яҡшы эш тәтемәй. Эшкә урынлашыуҙа һәр ваҡыт хөкөм ителеү тураһында белешмә талап ителә».

Практик тәҡдимдәр

Спикер 2028 йылға тиклем Экстремизмға ҡаршы комплекслы план буйынса йәштәрҙе профилактика эшмәкәрлегенә йәлеп итергә кәрәклеген иҫкә төшөрҙө. Шулай уҡ патриотик һәм иҫкәртеү сараларын айырыу мөһим, әммә уларҙың комбинацияһы рөхсәт ителә: мәҫәлән, «Зарница» хәрби-патриотик уйыны сиктәрендә параллель рәүештә хоҡуҡи викторина йәки хәүефте асыҡлау өсөн аноним анкеталар үткәреү.

Алла Ивановна ветерандарҙы мәғлүмәт эше өсөн цифрлы ресурстарҙы әүҙем файҙаланырға — материалдарҙы социаль селтәрҙәргә һәм мессенджерҙарға урынлаштырырға, шулай уҡ рәсми сығанаҡтарға: РФ Федераль именлек хеҙмәте сайтына (тыйылған ойошмалар исемлеге) һәм Милли террорға ҡаршы комитет порталына (уҡытыу материалдары һәм методик эшләнмәләр) мөрәжәғәт итергә саҡырҙы.

Сығышын тамамлап, спикер: «Бөтә иҫкәртеү сараларының идея үҙәге булып үҫеп килгән быуыныбыҙҙың гражданлыҡ позицияһын нығытыу торорға тейеш. Йәштәрҙә-беҙҙең киләсәк. Беҙгә сәләмәт, грамоталы, патриотик кадрҙар кәрәк», тине.

Үҫеп килгән быуын өсөн тере миҫал

Өҫтәп үтәйек, тап махсус операцияла ҡатнашыусылар бөгөн йәштәрҙе илһөйәрлек рухында тәрбиәләүҙең мөһим ресурсына әүерелә. Уларҙың шәхси тәжрибәһе, батырлығы һәм гражданлығы балаларҙа һәм үҫмерҙәрҙә бурысты, яуаплылыҡты һәм Ватанға һөйөүҙе ысын мәғәнәһендә аңлауҙы формалаштыра. Бынан алда Ҡырмыҫҡалы районынан МХО-ла Ҡатнашыусы Игорь Абросимов тураһында һөйләнек. Бөгөн ул район Атайҙар советын етәкләй һәм үҫеп килгән быуынды әхлаҡи һәм патриотик тәрбиәләү менән әүҙем шөғөлләнә.

— Балалар менән «батырлыҡ дәрестәре» үткәрәбеҙ, әммә һуғыш тураһында ғына һөйләмәйбеҙ, — тип һөйләй Игорь. - Тәү сиратта - Тыуған илгә, ғаиләгә, тыуған яҡҡа һөйөү тураһында. Патриотизм ата-әсәләргә хөрмәт менән, яҡындарын хәстәрләү менән, хатта баланың да дөйөм эшкә үҙ өлөшөн индерә алыуын аңлау менән башлана. Балалар был алымға ихлас яуап бирә. Улар һәләк булған геройҙарҙың ғаиләләренә ярҙам итеү акцияларында ҡатнаша: ихаталарҙы таҙарта, утын яра, ҡоймаларҙы буяй, яҡлаусыларҙың туғандары менән аралаша. Һәм быны күрһәтеү өсөн түгел, ә ихлас йөрәктән эшләйҙәр. Бындай ихласлыҡ баһалап бөткөһөҙ.

Тағы бер сағыу миҫал — МХО ветераны Ильмир Теләүсин,  технология уҡытыусыһы. Яраланғандан һуң демобилихациялана, тәрбиә эшен дауам итеү өсөн мәктәпкә эшкә ҡайта.

— Уҡытыусының төп бурысы — грамоталы ғына түгел, ә әхлаҡи, яуаплы кешеләрҙе тәрбиәләү, - тип уртаҡлаша Илмир. - Тыуған илен һүҙ менән түгел, ә эш менән яратыусылар. Ватанға һөйөү бәләкәйҙән башлана: ғаиләгә, класҡа, мәктәпкә, тыуған ҡалаға йәки ауылға һөйөүҙән. Әгәр кеше яҡындарын һәм үҙенең тирә-яғын ҡәҙерләй белмәһә, патриот була алмай. Шуға күрә үҫмерҙәрҙә мәктәп тормошонда ҡатнашыу, өлкәндәргә хөрмәт күрһәтеү, яҡындары хаҡында хәстәрлек күреү аша кесе ватанға ҡарау тойғоһон үҫтереү мөһим. Тик шулай ғына илгә булған мөхәббәт ихлас һәм аңлы була.

Беҙҙең заман геройҙарының балалар өсөн остаз булып китеүенең бындай тере миҫалдары йәш быуында декларатив түгел, ә ысын, әүҙем патриотизм формалаштыра.

Фото: Башҡортостан башлығының матбуғат хеҙмәте, «Панорама Башкортостана», И. Теләүсин һәи И. Абросимовтың шәхси архивынан.