Муса Гәрәев исемендәге батальонда тиң технологик потенциал булдырыла

Һәр осраҡта дошмандың боеприпастар, бронетехника келәттәрен йәки нығытылған узелдарын юҡ итеү БПЛА операторы эше генә түгел. «Ҡошсолар»ҙың ювелир эшен фронт һыҙығы артында урынлашҡан техник белгестәрҙең тырыш хеҙмәте тәьмин итә.

Уның идараһына зыян килтереп булмай

«Азизу» позывнойлы яугир оптик сүстәрҙе уратыу процесын күрһәтә. Хәрби хеҙмәткәр робототехника факультетының өсөнсө курсында контракт төҙөй. Үҙенең белеме менән егеттәр менән әүҙем уртаҡлаша.

Был цехта FPV-дрондарҙың мөмкинлектәрен ҡырҡа үҙгәрткән процесс ойошторолған. Бурысы - «ҡош»то радиоканалдан оптик сүс буйынса идара итеүгә үҙгәртеү. Бобинаға сүс тоташтырыла, ул дрон конструкцияһына ҡарап аҫтан йәки өҫтән беркетелә. Бындай конструкцияларҙың төп өҫтөнлөгө – радиоэлектрон һуғыш сараларының зыянға тотороҡлоғо.

- Уларҙы РЭБ менән эшлектән сығарырға мөмкин түгел, бер нисек тә. Уның йығылыуына йәки осоп китмәүенә йоғонто яһаусы бөтә нәмә – оптик сүс өҙөлөүе. Әлегә ул юҡ, 25 километр һәм унан да күберәк катушка - әгәр ул нормаль осоп йөрөһә, тыныс осоп үтә, – ти «Темщик» саҡырыулы яугир.

Бүлексәлә төрлө ҙурлыҡтағы дрондар менән эшләйҙәр. Аппараттар ярайһы уҡ етди хәрби йөкләмәне күтәрә ала. Төп маҡсаттары - складтар, ер аҫты ҡоролмалары, дошман техникаһы. Шулай уҡ оптик сүскә күсерелгән ер өҫтө робототехник комплекстары ҡулланыла. Сәбәбе шул уҡ: фронт һыҙығы янында радиоканал йыш ҡына эшләмәй, ә оптик сүс маҡсатҡа тиҫтәләрсә километр алыҫлыҡта барып етергә мөмкинлек бирә.

- Барыһы ла операторға бәйле, әгәр ул бик һаҡ ҡына бара икән - бөтә катушканы тағатып бөтһә - «ҡош» осоп китә һәм нөктәгә һөжүм итә. Беҙҙә тура тейеүҙәр күп, - тип өҫтәй «Темщик».

Инженерҙар яңы төр катушкалар менән эксперименттар үткәрә, тағатыуҙы яҡшыртырға тырыша. Деталдәрҙең бер өлөшөн 3D-принтерҙа үҙҙәре баҫтыралар, бер өлөшөн ҡойолған килеш алалар. Техник өлөштә оптик сүсте туранан-тура дронға тоташтырыу өсөн иретеп йәбештереүҙе үҙләштерәләр, һәм һәр изделиены өҙөклөктәр булмауына тикшерәләр, тип аңлата «Мура» позывнойлы яугир.

Еңеү өсөн эшләгән пластик

3D-печать посы айырым бүлмә биләй. Стеллаждарҙа дрон өсөн аяҡтан алып катушка корпустарына тиклем әҙер деталдәр ята.

- «Мавик»та өҫтәмә батареялар, ташлау системалары, боеприпастар өсөн ҡойроҡсолар өсөн әҙерлек эшләйбеҙ, – тип һанай 3D-пост мастеры «Гудвин».

Хәҙер станоктар паркы киңәйә, сөнки оптик сүс катушкалар етештереү күләме арта.

– Әҙерләнмәләргә ихтыяжды тәьмин итеү өсөн принтерҙар аҙна буйына туҡтауһыҙ эшләй, - тип таный оҫта.

Оптик сүс катушкаларына барған ҡайһы бер деталдәрҙе баҫтырыу 10 сәғәткә тиклем дауам итә. Шул уҡ ваҡытта яугирҙәр әҙер моделдәрҙе генә ҡулланмай, уларҙы әүҙем эшкәртәләр, үҙгәртәләр, пилоттарҙың теләктәренә яраҡлаштыралар.

Йыйыу, программаны көйләү һәм хәрби әҙерлек

Эш бүлмәһендә төрлө бурыстар өсөн FPV-дрондар һәм «ҡоштар» йыйыла. Әммә бында иң мөһиме - техниканы алғы һыҙыҡҡа тапшырыуға әҙерләү, тип һөйләй «Жук» позывнойлы техник эксперименталь частың взвод командиры:

- Беҙҙең «ҡошсоҡтар» әҙерләнергә ваҡыт юғалтмайынса эшкә тотонһон өсөн егеттәр прошивка, осош, тикшереү осоштары үткәрә. Беҙгә Башҡортостандан «Өфөлө», «Ҡыш бабай» ышаныслы аппараттары , шулай уҡ Рәсәй Оборона министрлығынан дрондар килә. Һәр береһе оҫталар ҡулы аша үтә: осоу контроллерын көйләү, идара итеүҙе тикшереү, шунан һуң ғына хәрби бурыстарға ебәреү.

Яһалма зиһен яуға бара

«Сиджей» позывнойлы оҫта яһалма зиһенле дрон өҫтөндә эшләй.

- Был эшләнмә яһалма интеллектлы дрон булып тора, ул беҙҙә микрокомпьютерҙа айырым тора. Бөтә төп атрибутика һәм тимерҙән тыш, хәтер һәм яһалма интеллект ҡуйылған микрокомпьютер бар, ул алдан уҡ билдәле бер моделдәр һәм махсус бурыстар өсөн өйрәтелгән, - тип аңлата «Сиджей».

Уҡыу спектры төрлө - техниканан һәм моделдәрҙең билдәле бер төрҙәренән алып кеше силуэтына тиклем. Мәсьәләнең профиленә ҡарап дрондың тултырылышы үҙгәрә.

Эшләү принцибы: оператор ҡул менән дронды маҡсатҡа алып бара. Объективта маҡсат барлыҡҡа килгәс, оператор уны пультта һайлай – ул икенсе төҫ менән яҡтыртыла, - һәм идара итеүҙе дронға тапшыра. Артабан автоматика үҙ аллы эшләй.

- Күрәһегеҙме, идара итеү автоматик рәүештә бара, мин бер ниндәй ҙә стик ҡулланмайым. Дрон үҙе иҫәпләүҙәр яһай, нисек яҡшыраҡ, ниндәй командаларҙы осош контроллерына ебәрергә, маҡсатҡа һөжүм итергә ҡарар итә, – ти «Сиджей».

Проект юғары профессиональ программистар менән берлектә эшләнә. Улар программа өлөшөн яҙа һәм төҙәтмәләр индерә. Ағымдағы өлгө стендлы, төҙәтеү өсөн. Хәрби вариантта дрон дошмандың тәрән тылында маҡсаттарға һөжүм итә.

Эвакуациялау өсөн ер өҫтө роботтары

Осоусы аппараттарҙан тыш, техник өлөшөндә ер өҫтө робототехникаһы өҫтөндә эшләйҙәр. «Мариец» позывнойлы яугир мини-танк базаһында нимә эшләргә мөмкин булыуын күрһәтә:

- Мини-танкта лебедка ҡуйылған. Был ер өҫтө роботы кешеләрҙе, техниканы ҡотҡара ала. Ул дистанцион идара ителәсәк. Схема ябай: техника килә, йөк ала, күтәрә һәм хәүефле райондан алып сыға. Көс модуле осоу контроллерына йәбештерелгән һәм аккумуляторға тоташтырылған.

«Жук» – эксперименталь ретранслятор

Трофей деталдәренән йыйылған эксперименталь система - сигналды көсәйтеү өсөн аппарат - айырым иғтибарға лайыҡ.

- Хәрби дрондар маҡсатҡа барып етеп, табылмаһын өсөн «ҡош» уйлап сығарҙылар. Уны трофей разведчиктарынан һәм удар дрондарынан йыйҙылар. Аппарат 10 килограмға тиклем күтәрергә, 30 минут эленеп торорға һәләтле. Координациялау, сигнал көсәйтеү һәм ғәскәрҙәребеҙгә йүнәлеш биреү өсөн яугирҙарҙы юғалтмаҫ өсөн, – ти «Инженер» позывнойлы яугир.

Аппарат һынауҙар үткән һәм позицияға ебәреүгә әҙерләнә. Уның «аяҡтары» 3D-принтерҙа баҫылған. Уға сигнал тапшырыу өсөн ретранслятор беркетеләсәк. Эшкәртеүселәр системаға «Жук»исемен биргән.

Дошман трофейҙарын – эшкә

Техник өлөшө трофей өлгөләре менән дә шөғөлләнә. Бында даими рәүештә дошмандың бәреп төшөрөлгән дрондары килтерелә.

- Трофей «ҡоштарын» өйрәнәбеҙ, ниндәйҙер эшләнмәләрҙе үҙебеҙ өсөн алабыҙ. Программаһын яңыртып ҡуябыҙ һәм, ҡайҙан осоп киткән, шунда осоп килгән, тигәндәй, кире ҡайтарып ебәрәбеҙ, тик инде беҙҙең бүләктәр менән, – ти взвод командиры «Жук».

Командир әйтеүенсә, махсус контрактҡа ҡул ҡуйған яугирҙәр әҙер күнекмәләр менән килә – программалау, иретеп йәбештереү, компьютер менән эшләү һәләтенә эйә. Ҡалғандарын урында уҡ уҡыталар.

- Егеттәр эшкә яҡшы тиҙ ҡушыла, үҙ эшләнмәләре менән шөғөлләнә, төрлө зарядтар эшләй, – ти «Жук». - Беҙ был эштә үҙҙәрен күргәндәрҙең барыһын да көтәбеҙ. Әгәр теләгәндәр булһа, беҙгә алғы һыҙыҡтағы хәрби иптәштәребеҙгә ярҙам итеүҙәрен һорайбыҙ. Барыһын да өйрәтәбеҙ. Кемдер үҙ эшләнмәләре менән килә, кемдер программалар яҙа - эшкә тотонабыҙ. Еңеү беҙҙә буласаҡ!

Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Муса Гәрәев исемендәге БпС батальонын ойоштороуҙы Башҡортостан башлығы Радий Хәбиров шәхси кураторлыҡҡа алды. Яугирҙәр хәрби бәйләнеш һыҙығынан алыҫ хеҙмәт итә. Батальонда бер йыл хеҙмәт иткән өсөн яугир 4 120 000 һум, ветеран танытмаһы, шулай уҡ һөҙөмтәлелеге һәм күрһәткән батырлығы өсөн аҡсалата бүләк һәм дәүләт наградалары аласаҡ. Контрактҡа армия хеҙмәте тәжрибәһе булмағанда ла, армия хеҙмәте булараҡ та  ҡул ҡуйырға мөмкин.

Контрактҡа ҡул ҡуйыу мәсьәләләре буйынса Өфө ҡалаһы, Октябрь революцияһы урамы, 3 адресы буйынса мөрәжәғәт итергә.

Тел.: +7 908 358 0000, +7 995 948 6541.

Сығанаҡ: "Молодежная газета".